قالب وردپرس
خانه / ششم ابتدایی / فارسی / علائم نگارشی

علائم نگارشی

به نام مهربان ترین

علائم نگارشی یا علائم سجاوندی یا نشانه های نگارشی

نشانه‌گذاری چیست؟

نشانه‌گذاری (Punctuation)، به کار بردن نشانه‌ها و علامت‌هایی است ( علائم نگارشی ) که خواندن و در نتیجه، فهم مطلب را آسان و به رفع برخی ابهام‌ها کمک می‌کند.

نشانه‌گذاری در ویرایش می‌تواند از جمله ساده‌ترین موارد رعایت درست‌نویسی و خوانانویسی و عامل رفع بسیاری از ابهام‌ها به شمار آید؛ اما متأسفانه به این مقوله در نوشتار، کمتر توجه می‌شود. باید توجه داشت که در نشانه‌گذاری، زیاده‌روی و کوتاهی، هر دو عیب است. نشانه‌گذاری، امری دقیق و قانونمند است؛ ذوقی و دل‌بخواهی نیست.

برای نشان دادن اهمیت نشانه‌گذاری، به عبارات زیر توجه کنید که به دو صورت مختلف می‌توان آن را خواند و معنا کرد.

  • بخشایش، لازم نیست اعدامش کنید.
  • بخشایش لازم نیست، اعدامش کنید.
  • هندو می‌گوید خدا دوتاست لعنت بر آنکه می‌گوید، خدا یکی است.
  • هندو می‌گوید خدا دوتاست، لعنت بر آنکه می‌گوید خدا یکی است.

 

اولین نکته در نشانه‌گذاری

یکی از نکات مهم مربوط به نشانه‌های نگارشی آن است که تمام نشانه‌ها باید به کلمه‌ی قبلی چسبیده و از کلمه‌ی بعدی فاصله داشته باشد. البته نشانه‌های ({[« برعکس دیگر نشانه‌ها باید از کلمه‌ی قبلی فاصله و به کلمه‌ی بعدی بچسبند. برای مثال به جملات زیر و فاصله بین نشانه‌ها و کلمات دقت نمایید.

  • نادرست: علی، رضا و احمد رفتند .
  • درست: علی، رضا و احمد رفتند.
  • نادرست: ابوالقاسم فردوسی(حماسه سرای بزرگ ) در قرن چهارم می زیست.
  • درست: ابوالقاسم فردوسی (حماسه سرای بزرگ) در قرن چهارم می زیست.

 

کاربرد علایم نگارشی در زبان فارسی

(بر روی هر جعبه تاگل کلیک کنید)

نقطه (.)

نقطه (.)

۱. در پایان جمله‌های خبری یا انشایی:

  • سهروردی در دمشق شهید شد.

۲. بعد از کوته‌پاسخ‌ها:

  • پرسیدم: «دیدنش رفتی» گفت: بله.

۳. پس از نشانه‌های اختصاری:

  • سال ۱۳۲ ق. م. (قبل از میلاد مسیح)
  • سال ۵۶۰ هـ. ق. (هجری قمری)
  • هـ. الف. سایه (هوشنگ ابتهاج)
  • N. P. E (انجمن ملی حمایت کودکان)

نکته ۱: در هنگام نوشتن نشانه‌های اختصاری کلمات خارجی با حرف‌های فارسی، اگر کلمه‌ فارسی، دو یا چند حرفی باشد، لازم نیست بین اجزای آن‌ها نقطه بیاید:

  • B.B.C > بی‌بی‌سی
  • B. Pristly > جی‌بی‌پریستلی

ولی اگر کلمه فارسی، تک‌حرفی باشد، نشانه نقطه می‌آید:

  • D.D.T > د.د.ت

نکته ۲: بین نشانه‌های اختصاری مشهور می‌توان نقطه نگذاشت:

  • NATO > ناتو

۴. پس از نقل‌ قول غیرمستقیم یا جملات پرسشی غیرمستقیم:

  • دیروز به استاد گفتم که کتاب جدیدش کی چاپ می‌شود.

* دقت داشته باشیم که در پایان چنین جملاتی، به اشتباه، نشانه سوال قرار ندهیم.

۵. پس از اعداد و حرف‌های فارسی و لاتین برای جدا کردن عنوان‌ها از یکدیگر:

  • ۱.  آ  A. و   I.

 

در موارد زیر، به افزودن نقطه نیازی نیست:

آ. پس از پانویس‌هایی که به شکل جمله نیستند:

  • ۴- Vahid Damanafshan
  • ۵- رجوع به صفحه ۵۶۳

ب. توضیح شکل‌ها، عکس‌ها و جدول‌ها که به شکل جمله نیستند:

شکل ۷-۱۲: پراکندگی جمعیت در مناطق شهری

پ. پس از عنوان کتاب، مقاله، خبر، حتی اگر به شکل جمله باشد:

شهری که در آن زیستم

  • تایپ در word
  • میزان فاصله
  |

نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه کنید، رعایت فاصله بین نشانه نقطه و کلمه‌های قبل و بعد از خود است. همان‌طور که در شکل زیر نیز می‌بینید، نشانه نقطه به کلمه قبل از خود می‌چسبد؛ اما یک فاصله با کلمه بعد از خود دارد:

ویرگول (،)

ویرگول (،)

ویرگول، کاما یا درنگ‌نما، نشانه مکث کوتاه در جمله است و نشان می‌دهد که اجزای دو طرف آن با هم پیوند دارند.

۱. میان دو جمله پایه و پیرو (جمله‌هایی که در مجموع یک جمله‌ی مرکب را می سازند):

  • اگر درس نمی‌خواندم، قبول نمی‌شدم.
  • کارهایی که او انجام می‌دهد، شایسته یک مدیر نیست.

۲. برای عطف کلمه‌ها، جمله‌ها، عبارت‌ها و سازه‌های هم‌پایه:

  • افزایش قیمت جهانی کاغذ، تأخیر در واردات، بازگشایی مدارس و اختلاف عرضه و تقاضا، موجب افزایش شدید قیمت کاغذ شد.
  • کشور ایران دارای جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی زیادی است.

 دقت داشته باشید که قبل از آخرین کلمه یا عبارت، به جای کاما، واو می‌آید.

  • علی، حسن و احمد پسران بویه‌ی دیلمی بودند.

۳. در آغاز و پایان جمله‌ها یا عبارت‌های معترضه که به صورت صفت، بدل، جمله تفسیری، توضیحی یا دعایی می‌آید:

  • ابوسعید که رحمت خداوند بر او باد، عارفی وارسته بود (جمله دعایی)
  • احمد عادل، رئیس کتابخانه، از سفر بازگشت. (عبارت وصفی)
  • شناختن این نویسنده، چنان که او بود، آسان نبود. (عبارت وصفی)
  • عباس آقا که مدتی در سفر بود، حالا با خانواده‌اش زندگی می‌کند. (جمله توضیحی)

دقت داشته باشید که اگر جمله بدلی و معترضه، طولانی باشد، بهتر است از خط فاصله استفاده کنیم:

  • سید اشرف‌الدینمدیر و دبیر روزنامه مشهور نسیم شمال و شاعر آزادی‌خواه و طرفدار توده محروم و مسلماناز میان مردم برخاست.

۴. بعد از گروه قیدی در آغاز جمله:

  • سرانجام، مذاکرات ایران با سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان پایان یافت.
  • به عبارت دیگر، افزایش تولید، همان افزایش سرمایه است.

۵. برای جلوگیری از اشتباه در خواندن جمله، یعنی در جایی که ممکن است خواننده، کلمه‌ها را با کسره اضافه بخواند یا دو کلمه، شبیه هم باشد:

  • مادر، حسن را به سوی خود خواند. (به جای مادرِ حسن)
  • پس از این اقدامات قانونی، مجلس بررسی دو لایحه دیگر را به آینده موکول کرد.
  • استاد، غلامحسین یوسفی را ادیبی برجسته معرفی کرد.
  • مسئله، مسئله افزایش تعداد خانوارها است.

۶. برای جدا کردن اعداد، نشانی و اطلاعات کتاب‌شناختی:

  • در جلدهای ۸، ۱۲، ۱۸ و ۲۰ تفسیر ابوالفتح رازی، به موضوع اشاره شده است. (دقت داشته باشید که نوشتن اعداد در این گونه موارد، از راست به چپ است که در آخرین عدد به جای «،» از «و» استفاده می‌شود.)
  • در سال۱۳۸۷، ۱۰۰۰۰۰ نفر به دانشگاه‌های کشور راه یافتند.
  • تهران، خیابان سیندخت شمالی، خیابان زرین، پلاک ۳، مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس
  • آرین‌پور، یحیی، از صبا تا نیما، تهران، زوار، ۱۳۶۵

توجه داشته باشید که در موارد زیر، هیچ‌گاه از ویرگول استفاده نکنید:

  • در شعر اگر بین سازه‌های هم‌پایه، «و» عطف قرار گرفته باشد، به دلیل بر هم خوردن وزن شعر نمی‌توان از ویرگول استفاده کرد: ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند
  • قبل از «و»، «یا»، «سپس»، «پس»، «که» و کلمه‌های عطف و فعل.
  • بعد از «را»، «که»، «اگر» و حروف اضافه.
  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، با زدن کلیدهای Shift+t یا shift+ف می‌توان این نشانه را تایپ نمود.

نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه کنید، رعایت فاصله بین نشانه کاما و کلمه‌های قبل و بعد از خود است. همان‌طور که در شکل زیر نیز می‌بینید، کاما به کلمه قبل از خود می‌چسبد؛ اما یک فاصله با کلمه بعد از خود دارد:

 

کاربرد ویرگول

نقطه-ویرگول (؛)

نقطه-ویرگول (؛)

نشانه نقطه ویرگول، نشانه مکثی بیشتر از ویرگول و کمتر از نقطه است. موارد استفاده از این نشانه، بسیار اندک است و جز در مواقعی که به کار بردن آن موجب روشنی معنا و رفع ابهام می‌شود، استفاده از آن توصیه نمی‌شود.

۱. هنگام برشمردن و تفکیک اجزای مختلف وابسته به یک حکم کلی به شکل فهرست، دسته‌بندی و شماره‌بندی و یا بدون شماره و پشت سر هم:

  • در داستان شاهد چهار نوع حرکت هستیم: جنگ و کشمکش؛ انجام دادن کار دشوار؛ کشمکش و کار دشوار؛ بسط داستان بدون هیچ‌یک از این‌ها.
  • آثار مولانا جلال‌الدّین رومی عبارت‌اند از: مثنوی معنوی؛ فیه مافیه؛ دیوان کبیر؛ مجالس سبعه.

• اهداف ما در درست‌نویسی عبارت‌اند از:

اول. رعایت صورت درست کلمات؛

دوم. ارائه شکل بهتر از نوشته برای خواندن بهتر؛

سوم. سرعت بخشیدن در کارها.

* دقت داشته باشید که در اینجا، برخلاف نشانه کاما، قبل از آخرین مورد، از «و» استفاده نمی‌شود.

* توجه داشته باشید که همواره پس از آخرین مورد، حتی اگر مورد، به صورت جمله کامل هم نباشد، نقطه گذاشته می‌شود.

۲. به جای نقطه، پیش از جمله‌ای توضیحی و تکمیلی که به دنبال جمله قبلی آمده باشد؛ اما معنای جمله قبلی به خودی خود نیز کامل باشد:

  • این مذاکرات اگر به همین ترتیب ادامه یابد، به نتیجه نخواهد رسید؛ اگر هم با واکنش کشورهای حوزه خلیج فارس روبرو شود، ممکن است به ایجاد تنش میان دو طرف مذاکره ختم شود.

۳. برای جدا کردن عبارت‌ها یا جمله‌های شرطی که درون آن‌ها ویرگول‌های متعدد به کار رفته باشد، به جای ویرگول برای تمایز، از نقطه ویرگول استفاده می‌شود:

  • اگر دولت نتواند وظایف خود را که همان تأمین امنیت، حفظ حقوق مردم، تسهیل قوانین و مسایلی از این قبیل است، به خوبی انجام دهد؛ مردم با دیدن کمترین نارسایی، آن را به دولت نسبت می‌دهند.

۴. در جمله‌های مرکب و قبل از کلمه‌های توضیحی (مثل: یعنی، مانند، مثلاً، زیرا، اما، بنابراین، در نتیجه، از این رو، در این صورت، چنان‌که، با وجود این، با این حال، با این همه، برای نمونه، در مثل، به فرض و همان‌طور که):

  • ایران تاریخ پرنشیب و فرازی داشته است؛ برای نمونه دوره مغول را مطالعه کنید.
  • مَثَل «با یک گل، بهار نمی‌شود»؛ یعنی اینکه با یک مورد نمی‌توان حکم کلی کرد.

 دقت داشته باشید که شرط به کار بردن نقطه ویرگول قبل از کلمه‌های توضیحی این است که قبل از خود نقطه‌ ویرگول، فعل قرار گرفته باشد؛ در غیر این صورت از ویرگول استفاده می‌کنیم: معلم، یعنی عاشق کلاس، درس، مدرسه و دانش‌آموز.

  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، با زدن کلیدهای Shift+y یا shift+غ می‌توان این نشانه را تایپ نمود.

نکته پایانی اینکه مانند حالت نقطه و کاما، نقطه ویرگول نیز به کلمه قبل از خود می‌چسبد و با کلمه بعد از خود، یک فاصله دارد:

دو نقطه (:)

دو نقطه (:)

۱. پیش از مجموعه شواهد، مثال‌ها و اجزایی که گاه پیش از آن‌ها عبارت‌هایی مثل «از این قرار»، «بدین شرح» و مانند آن‌ها می‌آید:

  • نشانه‌های جمع عبارت‌اند از: ها، ان، گان، ات، یان، ین، ون و جات.
  • در این دانشکده چهار رشته تدریس می‌شود: ادبیات فارسی، تاریخ، جامعه‌شناسی و فلسفه.

۲. پیش از نقل قول مستقیم؛ در صورتی که حرف ربط «که» پیش از آن نیامده باشد:

  • رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گفت: «بودجه کشور پاسخگوی حجم بالای تشکیلات دولتی نیست.»

۳. پیش از عبارت توضیحی در بیان یا تأیید مطلبی یا قبل از تفصیل حکمی که به اجمال به آن اشاره شده است و یا برای ذکر دلیل کاری:

  • نتیجه این حادثه، دور از انتظار بود: دولت استعفا کرد.
  • اجرای عملیات متوقف شد: مصالح دیر رسید؛ نیروی کار نبود؛ سرمایه نداشتیم و نقشه هنوز تأیید نشده بود.
  • در این سال، حادثه مهمی در کشور روی داد: سلطنت سقوط کرد و انقلاب پیروز شد.

۴. برای نقل گفتگو پس از نام‌ها:

  • حسینی: این کار بسیار وقت‌گیر است.
  • احمدی: اما به نتیجه‌اش می‌ارزد.

۵. برای جدا کردن اجزای ساعت، اسم سوره و شماره آیه، فصل و باب، صفحه و سال در ارجاع «دورن‌متنی»:

  • ۵:۱۲ (پنج و دوازده دقیقه)
  • بقره ۸:۲
  • …که مورد بازبینی قرار گرفته است (زرین‌کوب، ۱۵:۳۸۰).

۶. هنگام معنا کردن کلمه‌ها:

  • خیره: گستاخ، بیهوده
  • زمره: گروه، جماعت
  • حلیت: پیرایه

دقت داشته باشید که گذاشتن دو نقطه پس از عنوان‌های اصلی لازم نیست؛ در صورتی پس از عنوان، دو نقطه می‌آوریم که پس از آن مطالبی نقل شده باشد:

  • استفهام انکاری: پرسش غیرمستقیمی است که پاسخ آن روشن است و جنبه تأکید دارد.
  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، با زدن کلیدهای ;+shift یا shift+ک می‌توان این نشانه را تایپ نمود.

نکته آخر اینکه نشانه دو نقطه نیز مانند نشانه نقطه، ویرگول و نقطه ویرگول به کلمه قبل از خود می‌چسبد؛ اما با کلمه بعد از خود یک فاصله دارد:

علامت سوال (؟)

علامت سوال (؟)

۱. پس از جمله پرسشی یا پرسش تأکیدی:

  • تاکنون برای رفع نیازهای جوانان روستایی چه اقداماتی صورت گرفته است؟ (جمله پرسشی)
  • مگر نمی‌دانی الان ساعت چند است؟ (پرسش تأکیدی است؛ یعنی می‌داند ولی به قصد تأکید، یادآوری می‌کند)

توجه داشته باشید که در سه مورد زیر به جای علامت سوال، از نقطه استفاده می‌کنیم:

آ. اگر سوال، حالت خواهش یا فرمان داشته باشد:

ممکن است فردا شما را ملاقات کنم.

ب. سوال، غیرمستقیم باشد:

لطفاً بگویید در کجا زندگی می‌کنید.

پ. صورت سوال برای حل تمرین باشد:

علت تغییرات آب و هوایی را بنویسید.

۲. برای نشان دادن حدس، گمان و تردید:

  • تلفات این حادثه، ۳۵۰ نفر (؟) گزارش شده است.

۳. در نقل قول مستقیم:

  • گفت: تا کی این ماجرا ادامه خواهد داشت؟

 دقت داشته باشید همان‌طور که در بالا گفته شد، در نقل قول غیرمستقیم یا زمانی که پیش از جمله نقل‌شده، حرف ربط «که» بیاید، به جای علامت سوال، نقطه گذاشته می‌شود:

ریشی درون جامه داشتیم و شیخ هر روز بپرسیدی که چون است و نپرسیدی کجاست.

۴. برای نشان دادن مفهوم استهزا و تمسخر:

او واقعاً نابغه (؟) است.

* آوردن علامت سوال به جای علامت تعجب با استفاده از دو یا چند علامت سوال برای نشان دادن تعجب زیاد، درست نیست:

  • مگر امروز امتحان نداشتیم؟؟؟؟؟؟؟؟ (که اشتباه است)

* هر گاه چند جمله سوالی پشت سر هم قرار گیرد، اغلب فقط در آخرین جمله، علامت سوال می‌آید:

  • خودت بریدی و دوختی و پوشیدی؟
  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، با زدن کلیدهای /+ shift می‌توان این نشانه را تایپ نمود.

نکته آخر اینکه علامت سوال نیز مانند نشانه نقطه، ویرگول، نقطه ویرگول و دو نقطه، به کلمه قبل از خود می‌چسبد؛ اما با کلمه بعد از خود یک فاصله دارد:

علامت تعجب (!)

علامت تعجب (!)

۱. در حالت تعجب:

  • چه هوای خوبی!

۲. در حالت شگفتی:

  • به به از آفتاب عالم‌تاب!

۳. در حالت نهی:

  • زنهار میازار ز خود هیچ دلی را!

۴. در حالت تحسین:

  • حقا که این کتاب، شایسته دریافت جایزه است!

۵. در حالت خطابی (گاهی منادا):

  • آقای رییس جمهور!
  • دبیر کل محترم!
  • حاضران گرامی!

۶. در حالت نفرین:

  • الهی خیر نبینی!

۷. در حالت تحقیر:

  • زهی خیال باطل!

۸. در حالت تأسف:

  • افسوس که این مزرعه را آب گرفته!

۹. در حالت استهزایی:

  • شب عید است و یار از من چغندر پخته می‌خواهد!

۱۰. در حالت تأکیدی:

  • به هوش باش!

۱۱. در حالت هشدار:

  • به دره نزدیک می‌شوید!
  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، با زدن کلیدهای shift + 1 می‌توان این نشانه را تایپ نمود.

نکته آخر اینکه علامت تعجب نیز مانند نشانه‌های نقطه، ویرگول، نقطه ویرگول، دو نقطه و سوال، به کلمه قبل از خود می‌چسبد؛ اما با کلمه بعد از خود یک فاصله دارد:

سه نقطه (...)

سه نقطه (...)

۱. برای نشان دادن ادامه مطلب و به جای عبارت‌هایی چون: «و غیره»، «مانند این‌ها» و «از این قبیل»:

  • گزارش انواع مختلفی دارد: علمی، فرهنگی، اجتماعی و .

۲. برای نشان دادن حذف در آغاز، میانه یا پایان نوشته:

  • و زنی پارسا داشت با رأی و تدبیر.

۳. به جای اسم جلاله یا محرمانه نگاه داشتن نام اشخاص:

  • بسم ا
  • آقایی به نام به آقای تلفن می‌زند.
  • آقای گـ از سفر برگشت.

۴. برای نشان دادن افتادگی در نسخه خطی:

  • نی توان الله شد        می‌توان موسی کلیم‌الله شد

معمولاً در شعر برای برابر کردن طول هر مصراع، به اندازه کلمه‌های حذف‌شده، از نقطه‌چین استفاده می‌شود.

۵. برای نشان دادن کشش هجا در گفتار (به خصوص در فیلم‌نامه، نمایش‌نامه و داستان):

  • «در دنیا همین یک طوطی را داشتم جان شما جان طوطی او را بسپرید به» و ناگهان خاموش شد.
  • سقف هری ریخت.

چند نکته

آ. هرگاه سه‌نقطه در آخر مطلب بیاید و به یکی از نشانه‌ها منتهی شود، بین سه‌نقطه و آن نشانه، یک فاصله قرار می‌دهیم:

پیامدهای ترافیک سنگین عبارت‌اند از: اتلاف وقت، افزایش مصرف سوخت، بالا رفتن هزینه حمل و نقل و… .

ب. برخی به جای سه‌نقطه هنگام حذف یا افتادگی یا کشش هجا از نقطه‌های بیشتری استفاده می‌کنند که این کار به هر دلیل، درست نیست:

با تمام نیرو فریاد زد: آها……………ی کجایی؟ (نادرست)

پ. اگر حذف مطلبی تا پایان و به طور کامل انجام گرفته باشد، به جای سه‌نقطه از «الخ» یا «الخ/نوشته/آیه و…» استفاده می‌کنیم.

ت. کاربرد نقطه‌چین با سه‌نقطه متفاوت است. نقطه‌چین برای حذف دقیق و یا نشان دادن حجم حذف و یا فاصله‌گذاری و نظایر آن استفاده می‌شود.

پرانتز (())

پرانتز (())

کاربرد «پرانتز» یا «دو هلال» یا «کمانک»:

۱. افزودن مطالبی خارج از فحوای طبیعی کلام به متن. باید توجه داشت که آوردن مطالب داخل پرانتز، زمانی شایسته است که ذکر آن ضروری باشد:

  • به زعم برنامه‌سازان، زیرنویس کردن لفظ استاد دانشگاه یا کارشناس در گزارش‌های تلویزیونی (و هیچ‌وقت نمی‌نویسند کدام دانشگاه، کدام رشته، چه کارشناسی) برای ضمانت دادن به بینندگان کافی است.

۲. آوردن معنا یا معادل کلمات و عبارات:

  • افعال یا گذرا (متعدی) هستند یا ناگذر (لازم).
  • این سازمان باید مساله سنخ‌شناسی (تیپولوژی) انجمن‌های خصوصی و تخصصی را روشن کند.

۳. ذکر منبع مطلبی که پیش از پرانتز آمده است:

  • حجم تصدی‌های اجتماعی، فرهنگی، تولیدی و خدماتی دستگاه‌های اجرایی در سال ۱۳۸۴ در مقایسه با سال ۱۳۸۳ دست کم ۳ درصد کاهش می‌یابد (بند «ب» ماده ۱۴۵).
  • در بحبوحه جنگ جهانی دوم، قوای شوروی، شهر انزلی را چند بار بمباران کردند (علی‌نژاد، ۱۲:۱۳۸۵).

۴. همراه با علامت سوال برای تعجب، تردید و تمسخر:

  • خیلی اهل گذشت (؟) است.

۵. برای نشان دادن کوته‌نوشت‌ها:

  • امام علی (ع)
  • سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)
  • هوشنگ ابتهاج (هـ. الف. سایه)

۶. ذکر تاریخ تولد یا وفات:

  • صائب (۹۸۶-۱۰۸۶ هـ.ق) شاعر برجسته سبک هندی است.

۷. در فرهنگ‌ها توضیحات لازم مقوله‌های دستوری، مشخصات واژه یا هر توضیح دیگر:

  • سحاب (اِ) (ع): ابر (اِ: اسم   ع:عربی)

* در کاربرد علامت پرانتز یا کمانک، باید به چند نکته زیر نیز توجه داشت:

آ. هنگام استفاده از پرانتز، داخل آن «یا» و «یعنی» نمی‌آوریم.

ب. اگر مطلب داخل پرانتز، جمله کامل باشد، نشانه نگارشی، داخل پرانتز می‌آید.

پ. جمله داخل پرانتز می‌تواند همراه با گیومه یا قلاب هم باشد: («») ([])

ت. بهتر است از کاربرد پرانتز داخل پرانتز و دو پرانتز به دنبال هم (جز در فرمول‌نویسی) پرهیز کنیم.

  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، با زدن کلیدهای

  • برای باز کردن پرانتز راست: ( = shift + 0
  • برای باز کردن پرانتز چپ: ) = shift + 9

 می‌توان این نشانه را تایپ نمود.

نکته پایانی اینکه علامت پرانتز با یک فاصله از کلمه قبل و بعد از خود نوشته می‌شود؛ اما متن داخل آن، بدون فاصله با آن قرار می‌گیرد:

گیومه («»)

گیومه («»)

۱- قبل و بعد از نقل قول مستقیم قرار می‌گیرد و مشخص کننده آغاز و پایان نقل قول است. این وقتی است که بخواهیم از شخص یا منبعی، گفته، کلمه، عبارت یا جمله‌ای نقل یا به مأخذی اشاره کنیم:

  • پیامبر گرامی اسلام (ص) فرموده‌اند: «پاکیزگی از ایمان است.»
  • مقرر گردیده است: «تا اطلاع ثانوی روش فعلی ادامه یابد.»

۲- برای مشخص و متمایز ساختن بخش یا بخش‌هایی از متن:

  • برای بهبود روش مکاتبات باید دقیقا به مفاد «آیین نگارش» توجه شود.
  • حرف «به، ه» بیان حرکت، از حرف‌های پیوند ناپذیر است.

۳- برای تاکید و اشاره به اصطلاحات علمی و فنی، کلمات و تعبیرات نا آشنا، عناوین مقالات یا فصول کتاب‌ها و رساله‌ها:

  • «نرم‌افزار یوتاب» کاربردهای فراوان دارد.
  • کلمه «کولتور» فرانسوی یا «کالچر» انگلیسی را در فارسی، معادل «فرهنگ» دانسته‌اند.
  • «استخراج»، مصدر باب استفعال است.
  • باب هشتم گلستان سعدی «در آداب صحبت» است.

نکته:

  • نقل قول غیرمستقیم داخل گیومه قرار نمی‌گیرد: دانشگاه از ما خواست تا در امور علمی جدیت بیشتری داشته باشیم.
  • هرگاه عبارت نقل شده، مفصل و شامل چند بند باشد، ابتدای هر بند و پایان آخرین بند با علامت نقل قول (گیومه) مشخص می‌شود.
  • عبارت نقل شده در میان علامت نقل قول، نشانه‌های سجاوندی و نقطه‌گذاری خود را حفظ می‌کند.
  • کاربرد علائم ” “ نیز دقیقاْ همانند « » می‌باشد که از زبان غیرفارسی وارد شده و استفاده از آن به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.
  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز و مک، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، نحوه تایپ گیومه‌ها به شکل زیر می‌باشد.

نشانه    ترکیب کلیدها

«        Shift+K

»        Shift+L

کروشه

کروشه

کاربرد «کروشه» یا «قلاب»:

۱. اضافه کردن کلمات الحاقی و فراموش‌شده در تصحیح متون یا هر نوع نوشته‌ای:

  • گفت: «من مردی طرّارم [تو] این زر به من امانت دادی.»
  • وی همچنین بر لزوم تخصیص بودجه به سازمان [ملی جوانان] تأکید کرد.

۲. دستورهای اجرایی کارگردان، توضیحات و توصیفات در نمایش‌نامه و فیلم‌نامه:

  • مرد زخمی [در حالی که خود را بر زمین می‌کشید] گفت: «دیگر طاقت ندارم.»

۳. برای مشخص کردن نامعلوم بودن محل ناشر [بی‌جا]، تاریخ نشر [بی‌تا] و ناشر [بی‌نا] در کتاب‌شناسی منابع:

  • تهران، مرکز، [بی‌تا]
  • تهران، [بی‌نا]، ۱۳۸۶
  • [بی‌جا]، سبلان، ۱۳۶۰

۴. سه نقطه تعلیق (هنگام حذف) در درون قلاب می‌آید:

  • همی بباید دانست کی ایزد [] از بندگان خود جز نیکوکاری چشم ندارد.

۵. به جای پرانتز در درون پرانتز دیگر:

  • ویرایش فنی (شامل بندنویسی [پاراگراف‌بندی]، نشانه‌گذاری [سجاوندی]، شیوه املای کلمات، دستور خط [رسم‌الخط] و اصلاح شکل ظاهری نوشته) و ویرایش زبانی (اصلاح ساختار زبانی و دستوری و اصلاح واژگان و ساده‌سازی و روان‌سازی متن) را می‌تواند یک نفر بر عهده گیرد.

۶. در فرهنگ‌نگاری معادل‌های مدخل داخل قلاب می‌آید:

  • فرشته [فریشته، افریشته، فریسته] معادل ملک و سروش است.

چند نکته

آوردن چند کروشه (جز در فرمول‌نویسی) پسندیده نیست و بهتر است با تغییر جمله‌بندی بین کروشه‌ها فاصله انداخت.

اگر درون کروشه، جمله کامل بیاید، علائم جمله مثل گیومه و پرانتز درون کروشه می‌آید:

یکی از مسافران [در حالی که بسیار نگران بود.] به سرعت به سوی جایگاه حرکت می‌کند.

تا آنجا که ممکن است، به جای استفاده از کروشه یا قلاب در متن (به خصوص جمله‌های طولانی توضیحی) بهتر است از پانویس استفاده کنیم.

  • تایپ در word
  • میزان فاصله

در محیط ویندوز، هنگامیکه صفحه کلید در حالت فارسی باشد، با زدن کلیدهای

  • shift + ه =  ]
  • shift + خ = [

و یا هنگامیکه صفحه کلید در حالت انگلیسی باشد با علامت کروشه یا قلاب روی کیبورد می توان این نشانه را تایپ نمود.

نکته پایانی اینکه علامت کروشه با یک فاصله از کلمه قبل و بعد از خود نوشته می‌شود؛ اما متن داخل آن، بدون فاصله با آن قرار می‌گیرد:

خط فاصله (-)

خط فاصله (-)

کاربرد «خط فاصله» یا «خط تیره»:

۱. جدا کردن دو کلمه که دو جنبه مختلف از یک منظور را نشان می‌دهد:

مباحث هنریادبی علاقه‌مندان خاص خود را دارد.

۲. برای نشان دادن فاصله زمانی و مکانی به معنای «تا» و «به»:

امشب قطار تهرانمشهد با تاخیر می‌آید.

۳. برای نشان دادن حد فاصل دو عدد (صفحه، تاریخ):

سال‌های ۱۳۴۰۱۳۴۵ بسیار خاطره‌انگیز بودند.

دقت داشته باشید که عدد کوچک‌تر باید سمت راست قرار گیرد.

۴. در آغاز متن‌های گفتگویی (نمایشی، تلفنی و داستانی) به جای نام گوینده و برای پرهیز از تکرار نام‌ها:

چرا دیر کردی؟

ماشین گیرم نیامد.

۵. در دو طرف جمله‌های معترضه (اغلب طولانی و تاکیدی):

این استدلال او -که غیرقابل انکار بود همه را مجاب کرد.

۶. برای شکستن یا تقطیع واژگان به هجاهای آن برای مقاصد مختلف:

پیش‌دانشگاهی چند بخش است: پیش دان ـِش گاه یی

مَ مَ مَن هم مِ مِ مثلِ تُـ تُ تو (انعکاس لکنت زبان در نوشتار)

۷. میان اجزای برخی ترکیب‌ها که تلفظ یا خوانش آن‌ها دشوار است:

پیمان گِسگلشاییان

۸. برای تقسیم‌بندی یا ذکر گیرندگان نامه:

گیرندگان:

رئیس محترم دانشگاه

معاون محترم پژوهشی

کارگزینی هیئت علمی

این دانشگاه سه دانشکده دارد:

دانشکده علوم انسانی

دانشکده فنی مهندسی

دانشکده علوم پایه

 

برای دانلود محتوای این پست در قالب یک جزوه (pdf) و پاوریوینت (ppt) بر روی لینک زیر کلیک کنید 

مطلب پیشنهادی

آموزش کلمات هم خانواده

“به نام مهربان ترین” تعریف کلمات هم خانواده به کلمه‌هایی می‌گویند که از یک ریشه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *